Myśleliście, że kiła to problem, który pojawił się w Europie wraz z wyprawami Kolumba? Cóż, przygotujcie się na zwrot akcji. Najnowsze badania DNA z prekolumbijskiej Ameryki Południowej rzucają zupełnie nowe światło na pochodzenie tej choroby, przesuwając ją o tysiące lat w przeszłość i obalając utarte schematy.
W dzisiejszych czasach, gdy mówimy o chorobach przenoszonych drogą płciową, łatwo nam uwierzyć w proste historie. Ale im głębiej wnikamy w historię ludzkości przez pryzmat nauki, tym wyraźniej widzimy, jak skomplikowane i zaskakujące potrafią być początki nawet najbardziej znanych schorzeń.
Rewolucja w zrozumieniu Syfilis
Tradycyjnie uważano, że pierwsza wielka epidemia kiły wybuchła w Europie na przełomie XV i XVI wieku, zaraz po powrocie Krzysztofa Kolumba z Ameryki. Ta narracja była mocno zakorzeniona w naszym postrzeganiu, często podsycana uprzedzeniami rasowymi i ksenofobią. Jednakże, dzięki zaawansowanej analizie starożytnego DNA, obraz ten uległ drastycznej zmianie.
Znalezisko z Kolumbii zmienia wszystko
Naukowcy odkryli szkielet liczący sobie 5,5 tysiąca lat na stanowisku archeologicznym w Kolumbii. Co najważniejsze, udało się z niego wyizolować DNA spiralo-kształtnego bakterii Treponema pallidum – gatunku odpowiedzialnego za współczesną syfilis. Nazwany szczepem TE1-3, nie jest on obecny dzisiaj, ale jego genom wskazuje na jego bardzo starożytne pochodzenie.
- Nowe spojrzenie na pochodzenie: W przeciwieństwie do dzisiejszych szczepów, TE1-3 reprezentuje bardzo starą linię ewolucyjną, która oddzieliła się od innych wcześniej niż te powodujące choroby takie jak jaglica, malianka czy pinta.
- Przesunięcie chronologii: Dotychczasowe dowody na istnienie chorób z rodziny treponema zostały przesunięte o około 3000 lat wstecz.
- Amerykańskie korzenie: Odkrycie silnie sugeruje, że syfilis, lub jego bliscy przodkowie, wywodzą się z obu Ameryk, a nie z Europy.
Ten przełomowy moment w badaniach wskazuje, że to właśnie Nowy Świat jest kolebką choroby, która w Europie zyskała tak złowrogą reputację.
Jak przenosiły się pradawne choroby?
Jedno z kluczowych pytań dotyczy sposobu transmisji tego pradawnego szczepu. Nie wiemy, czy TE1-3 rozprzestrzeniał się między ludźmi drogą płciową, jak ma to miejsce w przypadku dzisiejszej syfilis, czy też poprzez kontakt skóra-do-skóry, podobnie jak jaglica. Analiza jego genomu wykazała obecność genów warunkujących wirulencję, co sugeruje, że był on szkodliwy i dobrze zaadaptowany do infekowania ludzkich gospodarzy.
Szacuje się, że rozłam między TE1-3 a innymi liniami T. pallidum nastąpił około 13 700 lat temu, co miało miejsce długo przed ekspansją rolnictwa w obu Amerykach. To odkrycie sugeruje, że choroby zakaźne mogły pojawiać się już wśród społeczności łowiecko-zbierackich, zanim zaczęła się gęsta populacja rolnicza żyjąca w bliskości ze zwierzętami hodowlanymi.
Trudna historia i współczesne wnioski
Chociaż najstarsze dowody na świecie na chorobę podobną do syfilis znaleziono w Ameryce Południowej, nie oznacza to, że była ona tam skoncentrowana. Niektórzy europejscy naukowcy nadal utrzymują, że choroby z rodzaju treponema były obecne w Europie na długo przed wyprawami Kolumba. Mogło być tak, że patogen istniał na obu kontynentach, a jego sposoby rozprzestrzeniania się mogły być zróżnicowane i zależne od warunków środowiskowych i społecznych.
Wielu badaczy przekonuje, że Ausdruckki syfilis są silnie zależne od środowiska i społeczeństwa. Oznacza to, że bakteria mogła istnieć w różnych populacjach, ale zaczęła się rozprzestrzeniać w różny sposób, powodując różne formy tej samej choroby w zależności od lokalnych warunków. W prekolumbijskich populacjach Ameryki niekoniecznie musiała być infekcją przenoszoną drogą płciową, tę formę mogła zyskać znacznie później, w XV-wiecznej Europie, wraz ze związanym z nią piętnem.
Antropolodzy Molly Zuckerman i Lydia Bailey podkreślają, że te odkrycia pozwalają nam odejść od uproszczonych idei o geograficznym pochodzeniu chorób. Patogeny są powiązane z mobilnymi gospodarzami (ludźmi i zwierzętami), kształtowane przez ludzkie doświadczenia oraz warunki biospołeczne i środowiskowe. Są zdolne do adaptacji i globalizacji.
Zatem kolejna historia o pochodzeniu choroby, którą uznawaliśmy za pewnik, okazuje się być znacznie bardziej złożona, niż przypuszczaliśmy. Nauka, zwłaszcza ta wykorzystująca potęgę starożytnego DNA, wciąż odkrywa przed nami fascynujące tajemnice przeszłości.
Czy to odkrycie zmienia twoje spojrzenie na historię chorób? Daj znać w komentarzu!
